W Polsce socjoterapia jest definiowana jako oddziaływanie o psychologiczno-pedagogiczne i kojarzona jest głównie z pracą z dziećmi i młodzieżą (w placówkach oświatowych i opiekuńczych) oraz osobami dorosłymi (w obszarze resocjalizacji i pracy socjalnej). Historia socjoterapii sięga jednak swoimi korzeniami do psychiatrii i pracy klinicznej. Socjoterapia odwołuje się bezpośrednio do ustaleń socjologii i psychologii społecznej, jednak jako praktyka interdyscyplinarna czerpie również z takich dziedzin jak m.in.: psychologia kliniczna, psychologia osobowości, antropologia, pedagogika opiekuńczo-wychowawcza i specjalna. Opiera się na założeniu, że grupa ma korygujący i uzdrawiający wpływ na jednostkę. W toku terapii osoby należy uwzględniać czynniki środowiskowe, system z jakiego jednostka się wywodzi i w jakim funkcjonuje na co dzień.
Istnieją takie wymiary ludzkiego cierpienia, które w powszechnej opinii są obszarem pracy psychoterapeutycznej. Praca z traumą należy do tego właśnie obszar. Jeszcze do niedawna uważano, że psychoterapia powinna być dominującą formą pomocy w przypadku wystąpienia traumy. Socjoterapia często, moim zdaniem, uważana jest po prostu za mniej wartościową od psychoterapii, a jej wpływ na możliwości wspierania osób z zaburzeniami zdrowia psychicznego pomniejszany.
Od 2005 roku takiemu myśleniu zadają kłam Centrum Społecznościowej Socjoterapii w Rwandzie (Center for Community Based Sociotherapy – CBS Rwanda) i powiązany z nim Instytut Społecznościowej Socjoterapii (Institute for Community Based Sociotherapy – ICBS), promujący wśród lokalnej społeczności model socjoterapii oparty o relacje wewnątrz społeczności, który wspiera osoby po doświadczeniach traumatycznych. Jest to metoda pracy, która wspiera zarówno pojedyncze osoby zmagające się z traumą (np. PTSD, ang. post traumatic stress disorder), jak i całą społeczność doświadczającą traumy zbiorowej (ang. collective trauma).
Działania CBS i ICBS przyczyniają się do zmniejszenia zjawiska tzw. luki w dostępie do leczenia (ang. treatment gap) polegającego na istnieniu znaczącej różnicy pomiędzy ilością osób potrzebujących wsparcia a tych, którzy realnie mogą je otrzymać. Z uwagi na grupowy charakter jest to oddziaływanie tanie i dostępne. Osoby w grupie udzielają sobie wzajemnego wsparcia w trudnych momentach i z pomocą facylitatorów/socjoterapeutów przepracowują wspólnie doświadczenie traumy. Tego typu psychospołeczne wsparcie adresowane jest szczególnie do osób i społeczności, które doświadczają skutków konfliktów zbrojnych i politycznych przewrotów, grup doświadczających dyskryminacji i przemocy.
Warto odnotować, że przedstawiciele tego społecznościowego podejścia do socjoterapii nie tylko aktywnie działają w ramach pomocy terapeutycznej, ale także dokumentują swoje dokonania. Dzięki temu budują silną bazę badań naukowych (jakościowych oraz jakościowych) potwierdzających skuteczność swojego podejścia.
Chcemy w Polsce poszerzać katalog dostępnych dla ludzi form wsparcia w najtrudniejszych sytuacjach. Stawiamy jako MentalCoop na oddziaływania o charakterze kolektywnym, wierząc, że wspólnota ma moc uzdrawiania. To nie magia ani sztuczka, to moc bycia razem, w relacji i dzielania się swoją historią.
Autor:
Filip Jach
Prezes MentalCoop / Socjoterapeuta
Foto:
Daan Stevens, pexels.com
